Polacy płacą za badania, które mogą zrobić na NFZ. Na liście są testy wykrywające raka
Wiele osób płaci w prywatnych laboratoriach za bezpłatne badania na NFZ. Na liście finansowanej przez Fundusz są dziś testy wykrywające ryzyko nowotworów, badania krwi i tomografia płuc. Do części z nich nie trzeba skierowania. Wystarczy wiedzieć, gdzie się zgłosić.
Jak wylicza Radio ZET, niektóre badania kosztują prywatnie kilkadziesiąt złotych, a za inne trzeba zapłacić znacznie więcej. Tymczasem lista diagnostyki finansowanej przez NFZ w ostatnich latach wyraźnie się wydłużyła. Wielu pacjentów nie ma o tym pojęcia. I płaci.
Test HPV HR zastąpił cytologię w programie NFZ
Pierwsza zmiana dotyczy kobiet. To spora nowość. Od 1 sierpnia 2026 roku test HPV HR jest podstawowym badaniem przesiewowym w programie profilaktyki raka szyjki macicy. Zastąpił tradycyjną cytologię i wykrywa materiał genetyczny typów wirusa brodawczaka ludzkiego, które zwiększają ryzyko rozwoju tego nowotworu.
Gdy wynik jest dodatni, z tej samej próbki wykonuje się cytologię na podłożu płynnym. Z programu mogą korzystać kobiety w wieku 25-64 lat, a test robi się zasadniczo raz na pięć lat, bez skierowania. Wystarczy się zapisać.
Zapisać się można w poradni ginekologicznej albo w wybranej przychodni POZ, która realizuje program, a także przez Internetowe Konto Pacjenta.
Bezpłatne badania na NFZ dla palaczy i dorosłych po dwudziestce
W październiku 2026 roku ruszył program wczesnego wykrywania raka płuca. Jego podstawą jest niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej, która pozwala wykryć niewielkie zmiany w płucach, zanim pojawią się objawy choroby. Jest przeznaczona głównie dla palaczy.
Według NFZ do badania kwalifikują się osoby w wieku 55-74 lat, które mają za sobą co najmniej 20 paczkolat. Muszą nadal palić albo rzucić papierosy nie dawniej niż 15 lat temu. Osoby w wieku 50-54 lat potrzebują jeszcze dodatkowych czynników ryzyka.
Paczkolata liczy się prosto. Liczbę paczek wypalanych dziennie mnoży się przez liczbę lat palenia, więc paczka dziennie przez 20 lat to 20 paczkolat.
Skierowanie nie jest potrzebne, ale konieczna jest kwalifikacja. Badanie wykonują tylko placówki, które podpisały umowę z NFZ, a Fundusz chce zakontraktować co najmniej 32 takie ośrodki w całym kraju.
Bezpłatne oznaczenie lipoproteiny(a) można z kolei zrobić w programie Moje Zdrowie. Działa on od maja 2025 roku i jest przeznaczony dla osób, które skończyły 20 lat. Podwyższony poziom Lp(a) wiąże się z większym ryzykiem miażdżycy, zawału serca i udaru mózgu, a zwykły lipidogram tego parametru nie obejmuje.
W programie to oznaczenie wykonuje się raz w życiu, a najpierw trzeba wypełnić ankietę zdrowotną w IKP, w aplikacji mojeIKP albo w przychodni. Potem placówka zaprasza na bilans zdrowia.
Te badania krwi zleci lekarz rodzinny
Lekarz POZ może skierować na oznaczenie ferrytyny, witaminy B12 i kwasu foliowego. Ferrytyna pomaga ocenić zapasy żelaza w organizmie, a pozostałe dwa badania pomagają ustalić przyczyny niektórych rodzajów niedokrwistości. Wszystkie trzy są w wykazie.
Na tej samej liście jest przesiewowy test w kierunku HIV. Wykrywa przeciwciała oraz antygen p24, a więc także zakażenie na stosunkowo wczesnym etapie. Anonimowo można go zrobić w bezpłatnych punktach konsultacyjno-diagnostycznych.
Lekarz rodzinny zleci też badanie kału na krew utajoną. Dodatni wynik nie przesądza o raku jelita grubego. Wymaga jednak oceny lekarza. Czasem kończy się kolonoskopią.
Co więcej, w POZ dostępne są przeciwciała anty-CCP, wykorzystywane w diagnostyce reumatoidalnego zapalenia stawów. Jest też test na antygen Helicobacter pylori w kale, a ta bakteria może prowadzić do przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka i choroby wrzodowej. Alergicy mogą liczyć na badanie całkowitego IgE i wybranych IgE swoistych. To jednak nie dowolny panel.
Przypomnijmy, że finansowanie przez NFZ nie oznacza badania na życzenie. W POZ o wskazaniach decyduje lekarz, a programy profilaktyczne mają własne kryteria wieku, stanu zdrowia i częstotliwości badań. Przed wizytą w prywatnym laboratorium dobrze więc zapytać w przychodni.
Źródło zdjęcia: Canva
