Małżeństwo bez współżycia. Czy można z tego powodu dostać rozwód?

Małżeństwo bez współżycia. Czy można z tego powodu dostać rozwód?

Brak współżycia w małżeństwie to jedna z okoliczności, które sąd bierze pod uwagę przy rozwodzie. Odmowa bliskości bez ważnego powodu może nawet przesądzić o winie. Nie zawsze jednak tak się dzieje. Wiele zależy od tego, co wydarzyło się najpierw.

Brak współżycia w małżeństwie a rozkład pożycia

Polski sąd orzeka rozwód na podstawie art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, gdy między małżonkami nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia. Na pożycie składają się trzy więzi: duchowa, fizyczna i gospodarcza. Dlatego sędzia pyta również o sypialnię.

Nawet sporadyczne zbliżenia z reguły świadczą o tym, że rozkład nie jest jeszcze zupełny, chyba że współżycie ustało z powodu choroby, pobytu w szpitalu albo pracy daleko od domu.

Samo mieszkanie pod jednym dachem rozwodu nie przekreśla, bo wiele par zostaje razem z powodu kredytu albo braku drugiego mieszkania. Liczy się to, czy małżonkowie żyją ze sobą, czy tylko obok siebie.

Podobnie jest ze spaniem w osobnych pokojach, na przykład z powodu chrapania partnera albo opieki nad dzieckiem. Kluczowe jest to, czy dochodzi do zbliżeń. Sztywnej granicy czasu w kodeksie nie ma, a sądy zwykle uznają za wystarczające kilka miesięcy całkowitej separacji fizycznej i emocjonalnej.

Kiedy brak współżycia w małżeństwie staje się winą

Świadoma, uporczywa i nieuzasadniona odmowa współżycia może zostać uznana za naruszenie obowiązków małżeńskich. Jeśli partner traktuje seks jako narzędzie kary lub manipulacji, sąd z dużym prawdopodobieństwem przypisze mu winę za rozpad związku. Nie zawsze jednak tak jest.

Sąd to nie automat, sędzia to człowiek, który ocenia życiowe realia.

– przyznaje adwokat Iwo Klisz, który zajmuje się sprawami rozwodowymi.

Usprawiedliwieniem bywa choroba fizyczna lub psychiczna, zmiany związane z wiekiem, ciąża i połóg, a także poważne zaniedbanie higieny przez partnera albo jego przemoc. Liczy się też kolejność zdarzeń. Jeśli uczucie wygasło wcześniej przez brak szacunku, pracoholizm czy nałogi drugiej strony, brak seksu jest skutkiem rozpadu, a nie jego przyczyną.

Prawnicy przestrzegają przed szukaniem bliskości poza domem, bo prawo nie uznaje zasady „wet za wet”. Zdrada jest zazwyczaj oceniana jako cięższe naruszenie obowiązków i może przeważyć szalę winy na niekorzyść osoby, która czuła się odrzucona.

Jak udowodnić coś, co dzieje się za zamkniętymi drzwiami? Najważniejsze są zeznania samych małżonków, ale sąd słucha też rodziny i znajomych, którym para zwierzała się z problemów. Dowodem bywają SMS-y, wiadomości z Messengera i dokumentacja z terapii małżeńskiej. Sędzia pyta zwykle taktownie.

Europejski trybunał stanął po stronie Francuzki

Granice takiego rozumowania wyznaczył Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z 23 stycznia 2025 roku w sprawie H.W. przeciwko Francji. Orzekł jednogłośnie.

Skarżąca i jej mąż pobrali się w 1984 roku i mieli czworo dzieci. W kwietniu 2012 roku kobieta złożyła pozew o rozwód, a mąż w powództwie wzajemnym zażądał rozwodu z jej wyłącznej winy. Twierdził, że przez kilka lat unikała powinności małżeńskiej.

Sąd pierwszej instancji w Wersalu uznał, że problemy zdrowotne kobiety usprawiedliwiały brak stosunków. Sąd Apelacyjny w Wersalu orzekł jednak 7 listopada 2019 roku rozwód z jej wyłącznej winy, a Sąd Kasacyjny oddalił jej skargę 17 września 2020 roku.

Strasburg ocenił sprawę inaczej. Trybunał uznał, że taki obowiązek małżeński jest sprzeczny z wolnością seksualną i prawem do dysponowania własnym ciałem, a zgoda na małżeństwo nie oznacza zgody na przyszłe stosunki seksualne. Francja naruszyła art. 8 Konwencji. Kobieta chciała symbolicznego 1 euro.

Przypomnijmy, że w polskim prawie podstawą rozwodu pozostaje trwały i zupełny rozkład pożycia, a orzekając o winie, sąd ustala, które z małżonków za ten rozkład odpowiada. Brak współżycia w małżeństwie bywa więc tylko jednym z elementów układanki. Liczy się chronologia.

Źródło zdjęcia: Canva