Spadek po osobie bezdzietnej. Kto dziedziczy, gdy nie ma testamentu?
Dom, mieszkanie, działka, pieniądze na koncie – po śmierci właściciela cały jego majątek staje się częścią spadku. Co jednak w sytuacji, gdy zmarły nie miał dzieci i nie sporządził testamentu? Nie oznacza to automatycznie, że wszystko otrzyma małżonek albo najbliższy krewny. Przepisy przewidują konkretną kolejność dziedziczenia.
Kiedy o podziale majątku decyduje ustawa?
Jeżeli zmarły nie pozostawił testamentu, zastosowanie mają przepisy dotyczące dziedziczenia ustawowego. To właśnie one określają, kto może zostać spadkobiercą oraz jaka część majątku mu przypadnie.
Dziedziczenie ustawowe może mieć znaczenie również wtedy, gdy testament nie rozstrzyga o całym spadku albo osoba powołana do dziedziczenia nie chce bądź nie może zostać spadkobiercą.
W takich przypadkach o kolejności przejmowania majątku decydują przede wszystkim regulacje zawarte w Kodeksie cywilnym.
Dzieci i małżonek są pierwsi w kolejce
W typowej sytuacji pierwszą grupę spadkobierców stanowią dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Co do zasady dziedziczą oni w równych częściach, jednak część przypadająca małżonkowi nie może wynosić mniej niż jedną czwartą spadku.
Zasady zaczynają wyglądać inaczej, jeśli zmarły nie pozostawił potomstwa. Wówczas do dziedziczenia mogą zostać powołani inni członkowie rodziny.
Bezdzietny zmarły miał małżonka. Kto dostanie majątek?
Jeśli osoba zmarła nie miała dzieci, ale pozostawała w małżeństwie, do spadku mogą zostać powołani małżonek oraz rodzice spadkodawcy.
W sytuacji, gdy żyją oboje rodzice, małżonkowi przypada połowa spadku, natomiast ojciec i matka otrzymują zasadniczo po jednej czwartej.
Oznacza to, że brak dzieci nie powoduje automatycznie przejęcia całego majątku przez współmałżonka.
A jeśli bezdzietny nie miał również małżonka?
Jeżeli zmarły nie pozostawił ani potomstwa, ani małżonka, istotną rolę zaczynają odgrywać rodzice spadkodawcy. Przy braku innych osób z odpowiedniej grupy mogą oni odziedziczyć cały majątek w równych częściach.
Sytuacja komplikuje się, gdy jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku. W określonych przypadkach udział, który by mu przypadł, przechodzi na rodzeństwo zmarłego.
Jeśli brat lub siostra spadkodawcy również nie żyją, do dziedziczenia mogą wejść ich potomkowie. W praktyce oznacza to, że bratanek lub siostrzenica mogą odziedziczyć majątek po bezdzietnym krewnym, jeśli spełnione są ustawowe warunki.
Dziadkowie również mogą zostać spadkobiercami
Na rodzicach i rodzeństwie lista potencjalnych spadkobierców się nie kończy. Jeśli nie ma małżonka, rodziców, rodzeństwa ani potomków rodzeństwa uprawnionych do spadku, pod uwagę brani są dziadkowie spadkodawcy.
Jeżeli któryś z dziadków nie żyje, w przewidzianych prawem sytuacjach jego udział może przypaść jego potomkom.
Krąg osób uprawnionych do dziedziczenia ustawowego nie jest jednak nieograniczony. Zmiany wprowadzone w 2023 roku zawęziły możliwość dziedziczenia przez część dalszych krewnych.
Pasierb może odziedziczyć spadek
Przepisy przewidują jeszcze jedną sytuację, która dla wielu osób może być zaskoczeniem. Przy braku spadkobierców z wcześniejszych grup do dziedziczenia mogą zostać powołane dzieci małżonka spadkodawcy, czyli jego pasierbowie.
Nie oznacza to jednak, że każdy pasierb automatycznie otrzyma spadek. Muszą zostać spełnione warunki określone w przepisach – znaczenie ma m.in. sytuacja jego rodziców biologicznych.
Czy małżonek zawsze ma prawo do spadku?
Samo formalne pozostawanie w małżeństwie w chwili śmierci nie oznacza, że w absolutnie każdej sytuacji współmałżonek będzie uczestniczył w dziedziczeniu ustawowym.
Przepisy przewidują możliwość wyłączenia małżonka od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił wcześniej o rozwód lub separację z jego winy, a żądanie to było uzasadnione. Do takiego wyłączenia dochodzi jednak w ramach procedury przewidzianej przez prawo – nie następuje ono wyłącznie na podstawie samego konfliktu między małżonkami.
Nie ma żadnej rodziny. Co wtedy dzieje się ze spadkiem?
Możliwa jest również sytuacja, w której nie uda się wskazać żadnej osoby uprawnionej do przejęcia majątku według wcześniejszych zasad.
Wówczas spadek nie pozostaje bez właściciela. Ostatecznie może przypaść gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. W określonych przez prawo przypadkach spadkobiercą zostaje natomiast Skarb Państwa.
Dlatego nawet w przypadku osoby bezdzietnej lista potencjalnych spadkobierców może być długa. Brak testamentu nie oznacza braku spadkobiercy – uruchamia natomiast ustawową kolejność dziedziczenia.
Źródło zdjęcia: Canva
