Podatek od bezdzietności wróci do Polski? Pomysł budzi kontrowersje
Bykowe, czyli podatek od bezdzietności, znów pojawia się w rozmowach o demografii. W PRL płacili je single i osoby bez dzieci, a stawka podatku dochodowego rosła o 10 lub 20 punktów procentowych. Czy taka danina mogłaby dziś coś zmienić? Odpowiedź nie jest oczywista.
Bykowe w PRL nie było osobnym podatkiem
Jak przypomina portal INNPoland, bykowe nie było osobną daniną. Chodziło o podwyższoną stawkę podatku dochodowego dla osób bez ślubu i bez dzieci. Rosła o 10 lub 20 punktów procentowych. Progi dochodowe wynosiły wtedy 9420 zł i 11 640 zł rocznie, choć tych kwot z realiów gospodarczych PRL nie da się bezpośrednio porównywać z dzisiejszymi zarobkami.
Od 1 stycznia 1946 roku do 29 listopada 1956 roku przepisy obejmowały osoby, które skończyły 21 lat. Od 30 listopada 1956 roku granica wieku wynosiła już 25 lat. Bykowe zniesiono dopiero w 1973 roku. Przetrwało cały powojenny wyż.
Nazwa wzięła się z potocznej polszczyzny. Bykiem nazywano niegdyś młodego, nieżonatego mężczyznę bez potomstwa, często z wyraźnym przekąsem. Dziś mówi się raczej o singlach.
Podatek od bezdzietności nie tłumaczy powojennego wyżu
Po zakończeniu II wojny światowej liczba Polaków rzeczywiście szybko rosła. Łączenie tego z bykowym byłoby jednak bardzo ryzykowne. Po latach okupacji ludzie masowo zawierali małżeństwa i zakładali rodziny. To naturalne zjawisko.
W wiek rozrodczy weszły też liczne roczniki z przedwojennej eksplozji demograficznej. Do tego doszedł postęp medycyny, lepszy dostęp do opieki zdrowotnej i poprawa podstawowych warunków sanitarnych. Spadła śmiertelność niemowląt. Dzieci częściej przeżywały pierwszy rok.
Co ciekawe, po zniesieniu bykowego w 1973 roku liczba ludności nadal rosła. Zaczęła się stabilizować dopiero na początku lat dziewięćdziesiątych, a w XXI wieku zaczęła spadać. Na dzietność wpływały przede wszystkim czynniki społeczne, kulturowe i medyczne.
Petycja o podatek od bezdzietności trafiła do Sejmu
Pomysł co jakiś czas wraca. W lutym 2025 roku do Sejmu wpłynęła obywatelska petycja dotycząca składek emerytalnych. Jej autor chciał, by osoby bezdzietne po trzydziestce, czyli według niego zwykle już po studiach i z własnymi zarobkami, płaciły podwójną składkę emerytalną. Małżeństwa z jednym dzieckiem miałyby płacić o 50 procent więcej.
Wyjątek przewidziano dla osób zmagających się z niepłodnością oraz rodziców, których dziecko zmarło. Taki fakt trzeba byłoby jednak zgłosić w ZUS. Sejmowe Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji oceniło petycję negatywnie.
22 lipca 2025 roku sejmowa Komisja do Spraw Petycji jednogłośnie ją odrzuciła. Posłowie uznali, że pomysł narusza zasadę równego traktowania wszystkich ubezpieczonych. Sprawa upadła.
Przypomnijmy, że Polska zmaga się z poważnym kryzysem demograficznym. Według danych GUS współczynnik dzietności spadł z 1,099 w 2024 roku do 1,068 w 2025 roku. Do prostej zastępowalności pokoleń potrzeba około 2,1. Jak podaje INNPoland, w 2025 roku urodziło się około 238 tysięcy dzieci, czyli o około 14 tysięcy mniej niż rok wcześniej. Liczby nie pozostawiają złudzeń.
Zwolennicy bykowego przekonują, że bezdzietni korzystają z systemu emerytalnego, ale nie wychowują przyszłych podatników i pracowników. Przeciwnicy odpowiadają, że decyzja o dziecku zależy od wielu rzeczy. Liczy się stabilna praca, ceny mieszkań, koszty życia i dostęp do żłobków. Problemem byłyby też zasady.
Państwo musiałoby rozstrzygać, kto nie ma dzieci z powodów zdrowotnych, kto nie znalazł partnera, a kogo po prostu nie stać na rodzicielstwo. Wyższy podatek mógłby zwiększyć wpływy do budżetu. Liczby urodzeń już niekoniecznie.
Źródło zdjęcia: Canva
