Mało kto zna znaczenie 10. cyfry PESEL. Sprawdź, co mówi o tobie

Numer PESEL towarzyszy każdemu obywatelowi Polski przez całe życie. Korzystamy z niego podczas wizyt w urzędach, bankach, placówkach medycznych czy przy załatwianiu wielu formalności. Mimo że jest jednym z najważniejszych identyfikatorów, wokół niego narosło wiele nieporozumień.

Okazuje się, że spora część Polaków błędnie interpretuje informacje ukryte w ciągu 11 cyfr. Tymczasem znajomość budowy numeru PESEL może pomóc nie tylko lepiej zrozumieć jego znaczenie, ale również skuteczniej chronić własne dane.

Polacy nadal wierzą w popularne mity

Badania przeprowadzone na zlecenie serwisu ChronPESEL.pl oraz Krajowego Rejestru Długów pokazują, że aż 20 proc. Polaków jest przekonanych, iż numer PESEL zawiera informację o miejscu urodzenia.

To jednak niejedyny błędny pogląd. Część respondentów uważa również, że z numeru można odczytać:

• konkretny urząd stanu cywilnego,
• województwo aktualnego zameldowania,
• dodatkowe dane dotyczące rodziny.

W rzeczywistości takie informacje nigdy nie były zapisane w strukturze numeru PESEL.

Co ciekawe, większość ankietowanych prawidłowo wskazuje, że numer zawiera datę urodzenia, a wielu wie również, że pozwala określić płeć właściciela.

Jak zbudowany jest numer PESEL?

PESEL składa się z 11 cyfr, a każda z nich ma przypisane konkretne znaczenie. Schemat wygląda następująco:

RRMMDDPPPPK

gdzie:

• RR – dwie ostatnie cyfry roku urodzenia,
• MM – miesiąc urodzenia,
• DD – dzień urodzenia,
• PPPP – numer porządkowy zawierający informację o płci,
• K – cyfra kontrolna służąca do weryfikacji poprawności numeru.

Dzięki takiej konstrukcji możliwa jest szybka identyfikacja konkretnej osoby.

Sprytny sposób na rozróżnianie stuleci

Jednym z mniej znanych elementów systemu PESEL jest sposób oznaczania wieku osób urodzonych w różnych stuleciach.

Dla osób urodzonych:

• w latach 1900–1999 miesiąc pozostaje bez zmian,
• w latach 2000–2099 do miesiąca dodawana jest liczba 20,
• w latach 1800–1899 dodawana była liczba 80.

Przykładowo osoba urodzona w maju 2005 roku będzie miała w numerze PESEL zapisany miesiąc jako 25, a nie 05.

Tajemnica 10. cyfry PESEL

Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że 10. cyfra numeru PESEL pozwala określić płeć właściciela.

Zasada jest bardzo prosta:

Kobieta

Ostatnia cyfra części porządkowej jest parzysta:

• 0
• 2
• 4
• 6
• 8

Mężczyzna

Ostatnia cyfra części porządkowej jest nieparzysta:

• 1
• 3
• 5
• 7
• 9

To właśnie dlatego już po jednym spojrzeniu na numer można ustalić, czy należy on do kobiety czy mężczyzny.

Cyfra kontrolna chroni przed pomyłkami

Ostatnia, jedenasta cyfra pełni funkcję zabezpieczającą. Jest wyliczana według specjalnego algorytmu matematycznego.

Podczas obliczeń kolejne cyfry PESEL mnoży się przez odpowiednie wagi:

1 – 3 – 7 – 9 – 1 – 3 – 7 – 9 – 1 – 3 – 1

Następnie sumuje się wyniki. Jeśli numer jest poprawny, końcowy rezultat spełnia określony warunek kontrolny. Dzięki temu można wykryć większość błędów powstałych podczas wpisywania numeru.

Dlaczego warto zastrzec numer PESEL?

W dzisiejszych czasach wyciek danych osobowych może mieć bardzo poważne konsekwencje. Przestępcy wykorzystują skradzione informacje między innymi do:

• prób zaciągania kredytów,
• wyłudzania pożyczek,
• zakładania usług na cudze dane,
• przejmowania numerów telefonów,
• dokonywania oszustw związanych z nieruchomościami.

Dlatego coraz większe znaczenie ma zastrzeżenie numeru PESEL.

Jak działa zastrzeżenie PESEL?

Od czerwca 2024 roku procedura jest całkowicie bezpłatna. Można ją wykonać:

• w aplikacji mObywatel,
• w dowolnym urzędzie gminy.

Po aktywowaniu blokady instytucje finansowe mają obowiązek sprawdzić status PESEL przed zawarciem wielu umów. Dzięki temu oszustowi znacznie trudniej wykorzystać nasze dane.

Co ważne, zastrzeżenie nie utrudnia codziennego funkcjonowania. Nadal można:

• korzystać z opieki zdrowotnej,
• realizować e-recepty,
• robić zakupy,
• załatwiać większość spraw urzędowych.

O czym trzeba pamiętać?

Status zastrzeżenia można zmieniać w dowolnym momencie, jednak obowiązują określone ograniczenia czasowe.

Najważniejsze zasady:

• pomiędzy kolejnymi zmianami statusu musi minąć 30 minut,
• przy wypłatach dużych kwot gotówki obowiązuje dodatkowy okres oczekiwania wynoszący nawet 12 godzin.

Rozwiązanie to ma utrudnić działanie oszustom i zwiększyć bezpieczeństwo obywateli.

PESEL nie zdradza wszystkiego

Choć numer PESEL zawiera informacje o dacie urodzenia, płci oraz umożliwia identyfikację konkretnej osoby, nie znajdziemy w nim danych o miejscu urodzenia, urzędzie stanu cywilnego czy miejscu zameldowania. Mimo to pozostaje jedną z najważniejszych informacji wykorzystywanych przy potwierdzaniu tożsamości, dlatego jego odpowiednia ochrona jest dziś ważniejsza niż kiedykolwiek wcześniej.

Źródło zdjęcia: Canva