• Co najczęściej dziedziczymy po rodzicach?
• Czy możemy zmienić swoją osobowość?
• Co możemy, a czego nie możemy zmienić?

Kolor oczu, kształt nosa, rysy twarzy – to pierwsze cechy, które dostrzegamy u dzieci podobnych do swoich rodziców. Wiele osób słyszy: „Wyglądasz jak twoja mama!” albo „Masz miny jak twój ojciec!”. Nie ma w tym nic dziwnego – geny decydują o naszym wyglądzie. Ale co z charakterem? Czy temperament, sposób reagowania na stres czy nawet poglądy mogą być dziedziczone?

Niektórzy zauważają, że z wiekiem zaczynają zachowywać się dokładnie tak samo jak ich rodzice – czy to podczas kłótni, wychowywania dzieci, czy podejmowania decyzji. Czy można tego uniknąć? A może jesteśmy skazani na powielanie schematów rodzinnych? Eksperci wyjaśniają, co rzeczywiście dziedziczymy po rodzicach i co możemy zmienić.

Co najczęściej dziedziczymy po rodzicach?

Dziedziczenie nie dotyczy wyłącznie wyglądu – geny mają wpływ również na osobowość, zdolności i skłonności do określonych zachowań. Oto kilka obszarów, w których najbardziej widoczne jest podobieństwo do rodziców:

1. Temperament i reakcje emocjonalne

Niektóre osoby od dziecka są spokojne i zrównoważone, podczas gdy inne wykazują dużą impulsywność. Jak się okazuje, skłonność do emocjonalnych reakcji może być dziedziczna.

Psychiatra Stefan Röpke tłumaczy:
➡ „Geny wpływają na nasz układ nerwowy i funkcjonowanie mózgu. Osoby dziedziczące pewne warianty genów mogą być bardziej skłonne do reakcji impulsywnych lub lękowych.”

2. Inteligencja i zdolności poznawcze

Badania wskazują, że inteligencja w dużej mierze zależy od genów, chociaż na jej rozwój ogromny wpływ ma również środowisko. Jeśli jedno z rodziców ma wybitne zdolności matematyczne czy językowe, dziecko może je odziedziczyć – ale tylko wtedy, gdy będzie miało odpowiednie warunki do ich rozwijania.

3. Skłonność do stresu i radzenie sobie z emocjami

Niektórzy radzą sobie ze stresem lepiej, inni gorzej. Okazuje się, że umiejętność zarządzania emocjami również może być dziedziczona. Jeśli rodzic miał tendencję do unikania trudnych sytuacji, dziecko może przejąć ten wzorzec.

Röpke wyjaśnia:

 „Zarówno geny, jak i wychowanie kształtują nasze podejście do wyzwań. Dziecko obserwuje, jak rodzice radzą sobie ze stresem i może nieświadomie powielać ich mechanizmy obronne.”

4. Skłonność do uzależnień

Naukowcy udowodnili, że predyspozycje do uzależnień, np. od alkoholu czy papierosów, mogą być dziedziczone. Nie oznacza to jednak, że każde dziecko osoby uzależnionej również popadnie w nałóg – świadomość zagrożenia i odpowiednie wsparcie mogą temu zapobiec.

5. Zaburzenia psychiczne

Niektóre choroby psychiczne, takie jak depresja czy zaburzenia lękowe, mogą mieć podłoże genetyczne. Epigenetyka wskazuje, że traumatyczne doświadczenia rodziców mogą wpływać na psychikę dziecka, nawet jeśli nie są zapisane bezpośrednio w genach.

Czy możemy zmienić swoją osobowość?

Wiele osób zadaje sobie pytanie: 

„Czy jestem skazany na to, by być jak moi rodzice?”. Odpowiedź brzmi: nie!

Röpke podkreśla, że każdy ma możliwość podejmowania świadomych decyzji dotyczących swojego zachowania. Nawet jeśli geny predysponują do określonych cech, możemy je kształtować poprzez:
✅ Świadome podejmowanie decyzji
✅ Pracę nad sobą i rozwój osobisty
✅ Psychoterapię i zmianę wzorców zachowań

„Nasze geny zawsze mają wpływ na nasze reakcje i sposób myślenia, ale to, co z tym zrobimy, zależy od nas” – podkreśla psychiatra.

Co możemy, a czego nie możemy zmienić?

🔹 Nie mamy wpływu na geny, ale możemy pracować nad swoim zachowaniem.
🔹 Temperament i skłonność do stresu mogą być dziedziczone, ale można je świadomie modyfikować.
🔹 Nie jesteśmy skazani na powielanie błędów rodziców – kluczowe jest świadome kształtowanie własnej osobowości.

Choć geny mają ogromny wpływ na to, kim jesteśmy, to w dużej mierze od nas zależy, jaką ścieżkę obierzemy. Możemy wykorzystać to, co najlepsze z rodzinnych wzorców, i jednocześnie unikać ich błędów.